Kalendarium

<< Listopad 2017 >>
Kino
PnWtŚrCzPtSobNd
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930

MCK SOKÓŁ TV

MY, MAŁOPOLANIE
MY, MAŁOPOLANIE - koncert laureatów 40. Małopolskiego Festiwalu ...
Odsłon55Zobacz więcej ...
III Kongres Kultury Regionów

III Kongres Kultury Regionów

NOWORODAK, czyli transmisyjna płodność dziedzictwa ...
Odsłon683Zobacz więcej ...
Karpaty OFFer 2017

IX Międzynarodowy Multimedialny Festiwal Sztuki - Małopolska Karpaty OFFer

Odsłon369Zobacz więcej ...
Konferencja prasowa

Konferencja prasowa przed koncertem Szczawnickiego Chóru Kameralnego

Odsłon371Zobacz więcej ...
Święto Dzieci Gór 2017

25. Święto Dzieci Gór (18 filmów)

Odsłon610Zobacz więcej ...

ZAŁOŻENIA BRZMIENIOWE I KONSTRUKCYJNE NOWYCH ORGANÓW W SALI im. LUCJANA LIPIŃSKIEGO

Wybór estetyki brzmieniowej nowych organów następuje przede wszystkim w oparciu o analizę oczekiwań stawianych mającemu powstać instrumentowi. Organy funkcjonujące w sali koncertowej powinny umożliwiać wykonywanie jak najszerszego repertuaru solowego i kameralnego, a także zapewniać dobre współdziałanie z orkiestrą symfoniczną. Ich dyspozycja oraz charakterystyka brzmienia musi uwzględniać ogromną różnorodność literatury organowej. Niemożność w pełni satysfakcjonującego skupienia w jednym instrumencie cech budownictwa organowego odzwierciedlających różnice czasowe i geograficzne zmusza do podjęcia decyzji o podstawowym, najlepiej dopasowanym do potrzeb ukierunkowaniu stylistycznym. Kompromisowe rozwiązania, mające poszerzyć możliwości wykonawcze projektowanego instrumentu, nie mogą w sposób istotny ingerować w podstawowe założenie.

Zmiana estetyki brzmieniowej istniejącego już instrumentu lub budowa nowych organów, z wykorzystaniem elementów instrumentu o diametralnie innych założeniach, jest przedsięwzięciem niezwykle skomplikowanym, gdyż planowane cechy brzmieniowe organów muszą odwzorowywać się w ich konstrukcji. Próba zmiany dyspozycji, a nawet samej intonacji, musi brać pod uwagę wydolność systemu powietrznego i cechy konstrukcyjne wiatrownic (np. kształt i rozmiar klap). Zabiegi tego typu wiążą się często z koniecznością radykalnej zmiany ciśnienia powietrza, co z kolei wydatnie wpływa na działanie traktury gry. Projekt obwarowany jest zatem mnóstwem ograniczeń – każdy krok pociąga za sobą długi łańcuch konsekwencji.

Zakupiony przez MCK SOKÓŁ w Nowym Sączu instrument firmy Walcker w swojej pierwotnej formie nie odpowiadał kryteriom stosowanym wobec organów budowanych we współczesnych salach koncertowych. Wymagał zarówno istotnych modyfikacji technicznych, jak i brzmieniowych. Nie można było poprzestać na adaptacji, lecz należało stworzyć nową rzeczywistość, wykorzystując w maksymalnym zakresie materię zastaną. Funkcjonalność i nasycone brzmienie nowych organów w sali im. Lucjana Lipińskiego zależała od stworzenia w nich piramidy brzmieniowej o odpowiednio szerokiej podstawie. Wiązało się to z koniecznością poszerzenia dyspozycji, która dodatkowo musiała zostać ukształtowana tak, by możliwe było wykonywanie zarówno muzyki dawnej, jak i XIX- oraz XX-wiecznej. Na listę wymienionych wcześniej ograniczeń wkroczyła wówczas niewielka pojemność podestu organowego.

Jak już zostało stwierdzone, wytłumiona akustyka sali przemawiała za nadaniem temu instrumentowi cech symfonicznych organów francuskich – oparcia wolumenu ich brzmienia na potężnie brzmiących głosach językowych. Konieczność wykorzystania wiatrownic Walckera i dużej ilości piszczałek pochodzących z zakupionych organów wykluczała możliwość budowy instrumentu w stylu francuskim, zmuszając do przyjęcia koncepcji kompromisu stylistycznego – zestawienia sekcji brzmieniowych o różnym rodowodzie stylistycznym. Dlatego z pomocą wszelkich dostępnych środków podjęte zostały działania na rzecz zatarcia niekorzystnych skutków takiego rozwiązania.

Nowe organy MCK Sokół to instrument o czterech zespołach brzmieniowych (nazwy niemieckie, zgodnie z określeniami na stole gry):

Rückpositiv (manuał I)
Hauptwerk (manuał II)
Schwellwerk (manuał III)
Pedal

Koncepcja brzmieniowa, ewoluująca w granicach wyznaczonych przez możliwości techniczne, finansowe oraz rozkład przestrzeni na podeście organowym, oparta została na następujących priorytetach:

skonstruowanie zamkniętego w szafie ekspresyjnej, symfonicznego zespołu brzmieniowego, który dawałby bardzo szerokie możliwości dynamiczne i kolorystyczne oraz, dzięki możliwości łączenia z wszystkimi pozostałymi sekcjami organów, miałby istotny wpływ na brzmienie całego instrumentu;

gruntowna modyfikacja sekcji pedałowej, by stanowiła ona stylistycznie spójną podstawę brzmieniową dla organów o nowej estetyce brzmieniowej;

nieznaczne zmiany w dyspozycji pozostałych sekcji brzmieniowych – manuału głównego i pozytywu – oraz dokonanie zabiegów intonacyjnych, mających na celu umożliwienie ich harmonijnego współdziałania z nowopowstałą sekcją w literaturze koncertowej XIX i XX stulecia;

stworzenie nowoczesnego systemu elektronicznego sterującego trakturą rejestrów oraz dużą ilością połączeń, także oktawowych, umożliwiających wszechstronne wykorzystanie wszystkich rejestrów i złagodzenie konsekwencji wymuszonych braków dyspozycyjnych;

realizacja urządzeń pomocniczych, pomnażających możliwości wykonawcze organów bez potrzeby dalszych ingerencji w dyspozycję – wałka crescendowego, wolnych kombinacji, dodatkowych dźwigni ręcznych, służących do obsługi crescendo i żaluzji III manuału itp.

W następstwie przyjętych założeń manuał III otrzymał dodatkową wiatrownicę. Pozwoliło to stworzyć imponujący, 17-głosowy zespół brzmieniowy, zawierający zestaw rejestrów typowy dla symfonicznego instrumentu francuskiego, rozszerzony o rejestry umożliwiające wykonywanie romantycznej muzyki niemieckiej, a także dzieł wcześniejszych. Ciśnienie powietrza w nowej wiatrownicy zostało zróżnicowane między basem a dyszkantem. Rozwiązanie takie ułatwia intonację zapewniającą dobrą słyszalność sopranu w typowej dla muzyki romantycznej fakturze homofonicznej. W dyspozycji tej sekcji warto zwrócić uwagę na trzy flety przedęte (8’, 4’ i 2’) oraz rejestry językowe, których konstrukcję i menzurację zaczerpnięto z instrumentów Aristide’a Cavaillé-Colla. Całość została zamknięta w grubościennej szafie ekspresyjnej, umożliwiającej płynne kształtowanie nawet skrajnie skontrastowanej dynamiki. Rejestr Trompette en chamade, dodany w trakcie realizacji inwestycji, powiększył dyspozycję III manuału jako namiastka tzw. sekcji Solo, zawierającej w organach symfonicznych rejestry wysokociśnieniowe. W organach MCK SOKÓŁ zamiast wysokiego ciśnienia została zastosowana szeroka menzura, by scalić brzmienie Trompette en chamade z resztą instrumentu. Integracja dodanego rejestru z sekcją III manuału istniejącego już instrumentu zapewniła możliwość najbardziej wszechstronnego wykorzystania go, gdyż sekcja ta jest osiągalna za pomocą połączeń (także oktawowych) z każdej klawiatury.

Zespół brzmieniowy pedału również zyskał dodatkową wiatrownicę. Zasila ona potrzebujący ogromnej ilości powietrza rejestr 32-stopowy. Zmiany jakościowe w układzie rejestrów tej sekcji ustawionych na wiatrownicach Walckera ukierunkowane zostały przede wszystkim na wzbogacenie możliwości kolorystycznych w obszarze rejestrów basowych, 16- i 8-stopowych, oraz wypełnienie tzw. średnicy (Octave 4’, Super III/P).

Gruntowna modyfikacja zespołu brzmieniowego manuału głównego nie była możliwa. Klasyczna, typowa dla organów barokowych piramida pryncypałów została oparta na wprowadzonym do dyspozycji w celu zwiększenia masywności brzmienia rejestrze Trompete 16’. Dzięki przeprowadzonym zabiegom intonacyjnym i przy odpowiednim sposobie rejestrowania sekcja ta może jednak z powodzeniem pełnić swoją funkcję również w muzyce późniejszej.

Podobne rozwiązania zostały zastosowane w dyspozycji pozytywu. Oprócz wymiany mikstury i fletu 4-stopowego oraz dodania rejestru Quinte 2 2/3’, uzupełniającego szereg kornetowy, otrzymał on trzy połączenia z manuałem III (jedno zwykłe i dwa oktawowe). Umożliwiają one stworzenie dodatkowego planu brzmieniowego w muzyce romantycznej. Pozytyw został wysunięty poza podest organowy i umieszczony za plecami grającego. To rozwiązanie, często spotykane w okresie baroku (np. w organach północnoniemieckich – Rückpositiv), w tym przypadku zostało podyktowane potrzebą oszczędności miejsca na wąskim podeście. Jak każdy kompromis, i ten miał swoją cenę – usunięcie grającego z pola widzenia publiczności. Problem ten rozwiązano za pomocą przekazu wideo.

Rozplanowanie sekcji brzmieniowych instrumentu, znajdujące odzwierciedlenie w architektonice prospektu, wynika z ukształtowania przestrzeni przewidzianej dla organów jeszcze w fazie projektowej sali im. Lucjana Lipińskiego. Ponad pięciometrowe piszczałki rozczłonkowanej flankująco (stronami C i C#) sekcji pedału zostały powieszone na balkonach bocznych, po obu stronach okna sceny. W cokołach cofniętych, bocznych prospektów sekcji pedałowej znalazła miejsce Trompette en chamade, co zaowocowało ciekawym efektem zarówno wizualnym, jak i akustycznym. Wysunięty w stronę widowni pozytyw okalają piszczałki 8-stopowego pryncypału, skrywającego zespół brzmieniowy manuału głównego. Niemal niewidoczny od strony widowni Schwellwerk został zawieszony wysoko, nad umieszczonym w centralnym punkcie instrumentu stołem gry.

Centralna pozycja stołu gry zapewnia optymalne warunki dla poprowadzenia mechanicznej traktury gry (jednakowe oddalenie od wszystkich sekcji). Ze względu na ograniczoną ilość miejsca zrezygnowano z mechanicznej traktury rejestrowej, poprzestając na sterowaniu elektrycznym, sprzężonym z komputerowym systemem umożliwiającym zapamiętywanie przygotowanych zestawów rejestrów (Setzer). Pojemność systemu wynosi 4000 kombinacji, a poprzez zainstalowany w stole gry port USB możliwe jest korzystanie z dodatkowej pamięci zewnętrznej. System elektroniczny steruje też 13 elektrycznymi połączeniami międzyklawiaturowymi, których konstrukcja wymagała zdublowania mechanicznej traktury gry trakturą elektryczną. Proste do zrealizowania uzupełnienie tego systemu umożliwia dodanie w przyszłości drugiego, mobilnego stołu gry, który mógłby zostać umieszczony na scenie i służyć do wykonywania muzyki kameralnej oraz współdziałania z orkiestrą symfoniczną (w tej chwili do tego celu służy system łączności audio-wizualnej). Instrument posiada też cztery połączenia mechaniczne, przejęte z organów Walckera.

Po rozbudowie, dyspozycja nowych organów Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu obejmuje 51 rejestrów rozdzielonych pomiędzy 4 sekcje brzmieniowe w następującej proporcji:

Manuał I (Rückpositiv)             9 głosów
Manuał II (Hauptwerk)            12 głosów
Manuał III (Schwellwerk)        18 głosów
Pedał                                      12 głosów

Organy posiadają 3322 piszczałki grające i 58 niemych, zainstalowanych w prospekcie ze względów architektonicznych. Są instrumentem kompromisowym, ale dzięki bogatej dyspozycji oraz licznym urządzeniom pomocniczym (połączenia oktawowe, wałek crescendowy, wolne kombinacje, dodatkowe dźwignie ręczne do obsługi crescendo oraz żaluzji III manuału) zasługują na miano uniwersalnych. Mimo licznych ograniczeń powstał instrument dobrze wpisujący się w trudną akustykę sali im. Lucjana Lipińskiego i wywiązujący się ze stawianych przed nim zadań. Pozostaje żywić nadzieję, że zasłuży on na uznanie szerokiego grona artystów i przez długie lata będzie źródłem satysfakcji estetycznej sądeckiej publiczności.
Dodaj na Wykop Dodaj na Facebook Dodaj na Blip Dodaj na Flaker Dodaj na Śledzika
- A A A +
DrukujDrukuj
E-mailE-mail
Wróć ...
[X]

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi
ustawieniami przeglądarki. Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies możesz określić w Twojej przeglądarce.